भावी प्र.म. बालेन लाई कस्तो चुनौती

काठमाडौं।

सामाजिक सञ्जालमा अहिले कम उमेरमै प्रधानमन्त्री वा सरकार प्रमुख बनेका नेताहरूको सूचीसहितका ग्राफिक्सहरू व्यापक रूपमा शेयर भइरहेका छन्। यस्ता सूचिमा बेलायतका विलियम पिट द यङ्गर, पाकिस्तानकी बेनजिर भुट्टो, अस्ट्रियाका सेबास्टियन कुर्ज, फ्रान्सका गाब्रिएल अत्ताल, भारतका राजीव गान्धी र फिनल्याण्डकी सान्ना मारिन जस्ता नामहरू समावेश गरिन्छन्। इतिहास हेर्दा, यीमध्ये धेरैजना असाधारण राजनीतिक संक्रमण, चुनावी जित, दलभित्रको नेतृत्व परिवर्तन वा राष्ट्रिय संकटको समयमा सत्तामा पुगेका देखिन्छन्।

इतिहासमा सबैभन्दा कम उमेरमा प्रधानमन्त्री बनेका व्यक्तिका रूपमा बेलायतका विलियम पिट द यङ्गर चिनिन्छन्। उनी सन् 1783 मा केवल 24 वर्षको उमेरमा प्रधानमन्त्री बनेका थिए। तत्कालीन बेलायती राजनीतिक अस्थिरता र राजकीय विश्वासका कारण उनी सत्तामा पुगेका थिए। उनले दुई कार्यकालमा गरी झन्डै 19 वर्ष नेतृत्व गरे र बेलायतको प्रशासनिक तथा वित्तीय संरचना बलियो बनाउने नेतामध्ये एकका रूपमा सम्झिन्छन्।

पाकिस्तानकी बेनजिर भुट्टो सन् 1988 को चुनावपछि 35 वर्षको उमेरमा प्रधानमन्त्री बनिन्। उनी मुस्लिम बहुल देशकी पहिलो महिला प्रधानमन्त्रीसमेत थिइन्। जनरल जियाउलहकको शासनपछिको राजनीतिक संक्रमण, पाकिस्तान पिपुल्स पार्टीको जनसमर्थन र लोकतन्त्र पुनर्स्थापनाको लहरले उनलाई सत्तासम्म पुर्‍यायो। तर उनको शासनकाल राजनीतिक अस्थिरता, गठबन्धनको नाजुक अवस्था र सत्ता संघर्षले घेरिएको रह्यो। पछि उनी पुनः प्रधानमन्त्री बनिन्, तर सन् 2007 मा चुनावी अभियानकै क्रममा उनको हत्या भयो।

अस्ट्रियाका सेबास्टियन कुर्ज सन् 2017 को संसदीय चुनावमा आफ्नो दल ÖVP लाई पहिलो बनाउँदै 31 वर्षको उमेरमा चान्सलर बने। उनी युवा, तीव्र संचारशैली भएका र दक्षिणपन्थी-केन्द्रको नयाँ अनुहारका रूपमा उदाएका थिए। तर उनको शासनकाल लामो समय स्थिर रहन सकेन। उनी दुईपटक चान्सलर बने पनि 2021 मा पद छोडे। त्यसपछि उनी निजी क्षेत्र र लगानी/परामर्श क्षेत्रमा सक्रिय भए। 2024 मा उनीमाथि लागेको झुटो बयानसम्बन्धी सजाय 2025 मा अपिल अदालतले उल्टाएको थियो।

फ्रान्सका गाब्रिएल अत्ताल 2024 मा 34 वर्षको उमेरमा राष्ट्रपति इम्यानुएल म्याक्रोंद्वारा प्रधानमन्त्री नियुक्त भएका थिए। उनी फ्रान्सका सबैभन्दा कम उमेरका प्रधानमन्त्री बने। सरकारभित्र प्रवक्ता, बजेट मन्त्री र शिक्षा मन्त्री हुँदै छिटो उक्लिएका अत्ताललाई म्याक्रोंले राजनीतिक पुनर्जीवनको प्रतीकका रूपमा अगाडि सारेका थिए। तर 2024 को संसदीय चुनावपछि सरकार कमजोर बन्यो र उनले राजीनामा दिए; त्यसपछि केही समय कार्यवाहक रूपमा बसेर सेप्टेम्बर 2024 मा पद छाडे।

भारतका राजीव गान्धी सन् 1984 मा उनकी आमा तथा तत्कालीन प्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धीको हत्या भएपछि 40 वर्षको उमेरमा प्रधानमन्त्री बने। कांग्रेसभित्र उत्तराधिकार, सहानुभूतिको लहर र त्यसपछिको चुनावी जितले उनलाई सत्तामा बलियो जनादेशसहित स्थापित गर्‍यो। उनको कार्यकालमा आधुनिकीकरण, सूचना प्रविधि र प्रशासनिक सुधारको बहस अगाडि बढ्यो, तर बोफोर्स जस्ता विवादले उनको छवि कमजोर बनायो। सन् 1991 मा उनको हत्या भयो।

फिनल्याण्डकी सान्ना मारिन 2019 मा प्रधानमन्त्री बनिन्, जब तत्कालीन प्रधानमन्त्री अन्त्टि रिन्नेले पद छाडेपछि उनकी पार्टीले मारिनलाई उत्तराधिकारीका रूपमा अघि सार्‍यो। 34 वर्षमै प्रधानमन्त्री बनेकी मारिन विश्व राजनीतिमा युवा महिला नेतृत्वको प्रतीक बनिन्। उनले कोभिड-19 महामारी र युक्रेन युद्धपछिको युरोपेली सुरक्षा परिवेशमा देशलाई नेतृत्व गरिन्। तर 2023 को चुनावपछि उनको दल तेस्रो स्थानमा सीमित भयो र उनले प्रधानमन्त्री पद छाडिन्।

यस्ता सबै उदाहरणमा एउटा समानता देखिन्छ—कम उमेरमै प्रधानमन्त्री बन्नु केवल “युवा हुनु” का कारणले मात्र सम्भव भएको होइन। कसैका लागि राष्ट्रिय संकट अवसर बन्यो, कसैका लागि दलभित्रको नेतृत्व शून्यता, कसैका लागि चुनावी लहर, र कसैका लागि जनताले पुरानो राजनीतिक शैलीप्रति देखाएको असन्तोष निर्णायक बन्यो। तर अर्को साझा तथ्य के पनि हो भने, कम उमेरमा सत्ता सम्हाल्नु जति आकर्षक देखिन्छ, त्यसलाई दीर्घकालीन रूपमा टिकाइराख्नु त्यति नै कठिन सावित भएको छ।

यसबीच, सामाजिक सञ्जालमा देखिने केही ग्राफिक्समा “बालेन शाह (भावी प्रधानमन्त्री)” भन्ने उल्लेख पनि भेटिन्छ। तर यो दाबी तथ्यात्मक होइन, राजनीतिक समर्थन, चाहना वा प्रचारको अभिव्यक्ति मात्र नभएर सम्पूर्ण देशव्यापी जनताको चाहना पनि हो। उपलब्ध सार्वजनिक तथ्यअनुसार बालेन शाह नेपालका प्रधानमन्त्री बनेका छैनन्। त्यसैले उनीबारेको यस्तो दाबीलाई ऐतिहासिक सूचीको हिस्सा होइन, राजनीतिक नारा वा समर्थकीय प्रस्तुति भनेर बुझ्नुपर्ने हुन्छ।

तर विश्व तथ्यांकअनुसार राजनीतिक जस्तो फोहरी चक्रभ्युको कुचक्रबाट कसरी निस्किने दाउबारे चाल नपाए फेरि धरातलमा समाप्त हुने खेल निकैनै प्रबल रहेको देखिन्छ। चाहे त्यो पार्टीभित्रको होस वा चुनावमा नराम्रो हार बेहोरेका, किन कि झन्डै दुईतिहाई पुगे पनि सबै थोक आफ्नो अनुसार गर्नलाई अझै ५२ अर्थात २३४ सिट चाहिन्छ। जुन बाकी अरु सबै सिट राष्ट्रियसभामा राम्रो पकड नभएकोले सबै कुरा आफ्नो अनुकूल गर्न कठिनाइ रहेको प्रष्ट देखिन्छ।

तर विश्व तथ्यांकअनुसार राजनीति जस्तो जटिल ‘चक्रव्यूह’बाट कसरी निस्किने भन्ने रणनीति स्पष्ट नभए, सत्ता टिकाउन कठिन हुने देखिन्छ। चाहे त्यो पार्टीभित्रको समीकरण होस् वा चुनावी प्रतिस्पर्धामा— नराम्रो हार बेहोरेका, सत्ता प्राप्तिपछि पनि चुनौती झन् जटिल बन्दै जान्छ। दुईतिहाइ नजिक पुगे पनि सबै निर्णय आफ्नो अनुकूल बनाउनुको साथै राष्ट्रिय सभामा बलियो पकड नहुँदा अझै ५२ (२३४) सिट आवश्यक पर्ने अवस्था रहेकोले नीतिगत निर्णय कार्यान्वयनमा अवरोध आउने सम्भावना प्रष्ट देखिन्छ।

यसरी हेर्दा, कम उमेरमा सत्ताको शिखरमा पुग्नु अवसर भए पनि त्यसलाई दीर्घकालीन रूपमा टिकाइराख्न सक्षम नेतृत्व, स्पष्ट रणनीति र बलियो राजनीतिक आधार अपरिहार्य हुने देखिन्छ।